تیر برق سه فاز چیست؟
جدیدترین مقالات
تیر برق سه‌فاز برای نگهداری و انتقال سیم‌های فاز، سیم نول، سیم روشنایی معابر و تجهیزات سنگین برق رسانی مثل ترانسفورماتور به کار می‌رود. این تیرها در معابر شهری، جاده‌ها، کارگاه‌ها، واحدهای صنعتی و مسیرهای انتقال برق مورد استفاده قرار می‌گیرند.
اجزای اصلی تیر برق سه‌فاز
مجموعه‌ای از تجهیزات مکانیکی و الکتریکی روی تیر برق سه‌فاز نصب می‌شود. ازجمله:
- پایه: سازه اصلی نگهدارنده که معمولاً از بتن یا فلز ساخته می‌شود. پایه‌های بتنی در دو مدل اصلی تیر برق گرد بتنی پیش تنیده و تیر H شکل چهارگوش بتنی می‌باشد.
- کراس‌آرم: بازوی افقی برای نگهداری سیم‌ها و مقره‌ها.
- مقره: قطعه عایقی که سیم برق را از بدنه تیر جدا می‌کند.
- سیم‌های فاز: سیم‌های اصلی انتقال برق در شبکه سه‌فاز.
- سیم نول: مسیر برگشت جریان در شبکه‌های چهار سیمه.
- سیم روشنایی: سیم مخصوص تأمین برق چراغ‌های معابر.
- چراغ خیابانی و براکت: تجهیزاتی که برای روشنایی معابر روی تیر نصب می‌شوند.
- مهار و اتصالات: تجهیزاتی برای افزایش پایداری تیر و تحمل کشش سیم‌ها.
- تجهیزات حفاظتی و کنترلی: مانند فیوز، کات‌اوت، کلید و تجهیزات کنترل روشنایی.
حریم تیربرق سه فاز
حریم تیر برق سه فاز بر اساس مصوبه هیئت وزیران و ضوابط مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان تعیین می‌شود و مقدار آن به سطح ولتاژ شبکه بستگی دارد.
|
سطح ولتاژ شبکه |
نوع خط | حریم دقیق از بیرونی‌ترین هادی در هر طرف |
|
کمتر از ۱۰۰۰ ولت |
فشار ضعیف |
۱٫۳ متر |
|
۱ تا ۲۰ کیلوولت |
فشار متوسط | ۲٫۱ متر |
| ۳۳ کیلوولت | فشار متوسط |
۳٫۵ متر |
|
۶۳ کیلوولت |
فشار قوی | ۸ متر |
| ۱۳۲ کیلوولت | فشار قوی |
۹ متر |
|
۲۳۰ کیلوولت |
فشار قوی | ۱۱٫۹ متر |
| ۴۰۰ کیلوولت | فشار قوی |
۱۴ متر |
| ۷۶۵ کیلوولت | فشار قوی |
۲۵ متر |
بنابراین در تیر برق سه فاز رایج شهری که معمولاً در رده فشار ضعیف ۴۰۰ ولت یا فشار متوسط ۲۰ کیلوولت قرار می‌گیرد، رعایت حریم تیر برق سه‌فاز ۱٫۳ متر یا ۲٫۱ متر الزامی است و هرگونه ساخت‌وساز، نصب داربست، کار با جرثقیل یا جابه‌جایی تجهیزات در این محدوده باید با هماهنگی شرکت توزیع برق انجام شود.
تفاوت تیر برق سه‌فاز با تیر برق تک‌فاز
تیر برق سه‌فاز معمولاً تعداد سیم‌ها و تجهیزات بیشتری نسبت به تیر برق تک‌فاز دارد. به همین دلیل، ظاهر آن شلوغ‌تر است و سازه آن برای تحمل بار و کشش بیشتر طراحی می‌شود.
- روی تیر برق تک‌فاز معمولاً یک سیم فاز و یک سیم نول وجود دارد اما روی تیر برق سه‌فاز، حداقل سه سیم فاز وجود دارد.
آرایش‌های رایج تیر برق سه فاز شامل موارد زیر است:
- شبکه سه سیمه: شامل سه سیم فاز.
- شبکه چهار سیمه: شامل سه سیم فاز و یک سیم نول.
- شبکه پنج سیمه: شامل سه سیم فاز، یک سیم نول و یک سیم روشنایی معابر.
- تعداد مقره‌ها، شکل کراس‌آرم و نحوه آرایش سیم‌ها ممکن است در دو نوع شبکه متفاوت باشد.
اسم فازهای تیر برق سه‌فاز چیست؟
برق سه‌فاز از سه سیم فاز تشکیل می‌شود که با یکدیگر اختلاف فاز دارند. این اختلاف فاز باعث می‌شود توان الکتریکی به شکل یکنواخت‌تری به مصرف‌کننده منتقل شود.
- فازهای شبکه معمولاً با حروف R، S و T یا L1، L2 و L3 مشخص می‌شوند که این حروف فقط برای شناسایی فازها به کار می‌روند.
- سیم ارت برای حفاظت از جان افراد و تجهیزات استفاده می‌شود و جزو فازهای شبکه نیست.
- ولتاژ بین فاز و نول با ولتاژ بین دو فاز یکسان نیست.
- برای بررسی دقیق شبکه، باید نوع آرایش و ولتاژ اسمی آن مشخص باشد.
ترتیب سیم‌های تیر برق سه‌فاز از بالا به پایین چگونه است؟
ترتیب سیم‌ها در تیر برق سه‌فاز به استاندارد اجرا، نوع شبکه و طرح شرکت توزیع برق بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان یک ترتیب ثابت را برای همه تیرهای برق در نظر گرفت.
در برخی شبکه‌های قدیمی، ممکن است از بالا به پایین ترتیب زیر دیده شود:
- سیم روشنایی معابر
- سه سیم فاز شبکه
- سیم نول
در برخی شبکه‌های جدید یا اصلاح‌شده نیز ممکن است ترتیب سیم‌ها به شکل دیگری باشد. برای مثال:
- سیم نول
- سیم روشنایی معابر
- سه سیم فاز شبکه
دقت کنید که تشخیص فاز، نول و سیم روشنایی باید توسط افراد متخصص و با استفاده از تجهیزات اندازه‌گیری استاندارد انجام شود.
کاربردهای تیر برق سه‌فاز
تیر برق سه‌فاز برای کاربران خاصی در شبکه توزیع برق استفاده می‌شود. مثل:
- برق‌رسانی به کارگاه‌ها و تأمین برق چاه‌های کشاورزی
- برق‌رسانی به الکتروپمپ‌ها
- تأمین برق موتورهای سه‌فاز
- برق‌رسانی به آسانسورهای بزرگ
- تأمین برق تجهیزات سرمایشی و تهویه برخی کارخانجات
- انتقال برق در مسیرهای بین شهری و روستایی
دو فاز شدن یا قطع یکی از فازها چیست؟
قطع یکی از فازها به این معناست که یکی از فازهای مورد نیاز در مدار معیوب شده یا از مدار خارج شده است. این وضعیت می‌تواند در شبکه توزیع یا در مدار داخلی یک ساختمان و کارگاه رخ دهد.
دلایل دوفاز شدن شبکه برق
- قطعی در شبکه توزیع برق
- سوختن یا قطع‌شدن فیوز
- شل‌شدن اتصالات
- خرابی ترمینال یا تابلو برق
- آسیب‌دیدن سیم یا کابل
- خرابی تجهیزات شبکه
علائم دوفاز شدن شبکه برق
- روشن‌نشدن موتور سه‌فاز
- کاهش توان تجهیزات
- داغ‌شدن غیرعادی موتور
- ایجاد صدای غیرعادی
- افزایش جریان در فازهای باقی‌مانده
- خاموشی بخشی از شبکه
ادامه کار موتور سه‌فاز در شرایط قطع یکی از فازها ممکن است باعث افزایش جریان، آسیب به سیم‌پیچ و سوختن موتور شود. استفاده از رله کنترل فاز می‌تواند قطع فاز، جابه‌جایی فاز و برخی خطاهای دیگر را تشخیص دهد و از راه‌اندازی نادرست تجهیزات جلوگیری کند.
نکات ایمنی کار با تیر برق سه‌فاز
حریم تیر برق سه‌فاز باید کاملاً رعایت شود. سیم‌های برق حتی در فاصله‌ای نزدیک نیز می‌توانند خطر برق‌گرفتگی و ایجاد قوس الکتریکی داشته باشند.
- به سیم‌های تیر برق نزدیک نشوید.
- هیچ‌یک از سیم‌ها را لمس یا جابه‌جا نکنید.
- از تیر برق بالا نروید.
- برای تشخیص فاز و نول از روش‌های غیراستاندارد استفاده نکنید.
- در صورت افتادن سیم روی زمین، به محل نزدیک نشوید.
- افراد دیگر را نیز از محل حادثه دور نگه دارید.
- تعمیرات شبکه را فقط به شرکت توزیع برق یا برق‌کار متخصص بسپارید.
- سیم روشنایی معابر نیز مانند سایر سیم‌های برق خطرناک هستند.
- در زمان کار با تجهیزات بلند مانند داربست، جرثقیل و نردبان، فاصله ایمن از تیر برق سه فاز را رعایت کنید.
چگونه خرابی تیر برق سه‌فاز را گزارش کنیم؟
در صورت مشاهده خرابی در تیر برق سه فاز، باید موضوع را در سریع‌ترین زمان ممکن با شماره گیری 121 به شرکت توزیع برق منطقه اطلاع دهید.
چه مواردی از خرابی تیر برق سه فاز باید گزارش شوند؟
- خاموشی چراغ معبر
- قطع یکی از فازها
- افتادن یا پاره‌شدن سیم
- ایجاد جرقه یا اتصالی
- شکستن یا کج‌شدن تیر
- فرسودگی شدید پایه
- خرابی تجهیزات نصب‌شده روی تیر
تا وقتی که نیروهای فنی به محل نرسیدند از نزدیک‌شدن به تیربرق سه فاز خودداری کنید.
قیمت تیر برق سه‌فاز به چه عواملی بستگی دارد؟
قیمت تیر برق سه‌فاز عدد ثابتی ندارد و با توجه به مشخصات فنی، محل پروژه و تجهیزات مورد استفاده تعیین می‌شود.
مهم‌ترین عوامل مؤثر بر قیمت تیر برق سه‌فاز عبارت‌اند از:
- جنس تیر(بتنی یا فلزی)
- طول تیر
- ظرفیت اسمی مکانیکی تیر
- نوع و تعداد سیم‌ها
- تعداد تیرهای مورد نیاز
- نوع کراس‌آرم و مقره‌ها
- هزینه سیم و کابل
- هزینه چراغ و تجهیزات روشنایی
- هزینه حمل‌ونقل
- هزینه نصب و اجرای پروژه
- نیاز به مهاربندی
- نیاز به فونداسیون
- شرایط زمین و محل اجرا
- فاصله پروژه تا اولین ایستگاه شبکه برق
- هزینه تجهیزات حفاظتی و کنترلی
پرسش‌های متداول درباره تیر برق سه‌فاز
در این بخش به چند پرسش مهم درباره تیر برق سه فاز جواب خواهیم داد.
تیر برق سه‌فاز چند سیم دارد؟
تعداد سیم‌های تیر برق سه‌فاز ثابت نیست. بسته به نوع شبکه، ممکن است سه، چهار یا پنج سیم روی تیر نصب شده باشد.
آیا سیم بالایی تیر برق همیشه فاز است؟
خیر. ترتیب سیم‌ها در شبکه‌های مختلف یکسان نیست و نمی‌توان فقط بر اساس جایگاه سیم، نوع آن را تشخیص داد. تشخیص فاز، نول و سیم روشنایی باید توسط فرد متخصص انجام شود.
آیا تیر برق سه‌فاز برای برق خانگی هم استفاده می‌شود؟
بله. شبکه سه‌فاز می‌تواند برق تک‌فاز مشترکان خانگی را نیز تأمین کند. در این حالت معمولاً یک فاز به همراه سیم نول به مصرف‌کننده اختصاص داده می‌شود.
فاز شب چیست؟
فاز شب سیمی است که برای تأمین برق چراغ‌های معابر استفاده می‌شود. این سیم معمولاً به وسیله فتوسل، کنتاکتور یا تابلو روشنایی کنترل می‌شود.
تفاوت سیم نول و سیم ارت چیست؟
سیم نول بخشی از مدار بهره‌برداری و مسیر عبور جریان در شرایط عادی است، اما سیم ارت برای حفاظت افراد و تجهیزات در برابر برق‌گرفتگی و جریان خطا استفاده می‌شود.
اگر یکی از فازها قطع شود، چه کاری باید انجام دهیم؟
در صورت قطع یکی از فازها، تجهیزات سه‌فاز را خاموش کنید و موضوع را به شرکت توزیع برق یا متخصص برق اطلاع دهید. از دست‌کاری سیم‌ها و تعمیر خودسرانه خودداری کنید.
آیا می‌توان فاز و نول را از روی رنگ یا ظاهر سیم تشخیص داد؟
خیر. رنگ، ارتفاع یا محل قرارگیری سیم به‌تنهایی معیار قطعی و ایمنی برای تشخیص آن نیست. شناسایی سیم‌ها باید با استفاده از نقشه شبکه و تجهیزات اندازه‌گیری استاندارد انجام شود.